Wincenty Łoś

DZISIEJSZE MAŁŻEŃSTWA

Konwersja: Nexto Digital Services

Spis treści

DO HRABIEGO K. J.

DO CZYTELNIKA.

VILLA "BROL."

MIĘDZYBÓR.

TONI

CZARNE PERŁY.

MIMI!

HRABIA LEON SICIŃSKI.

BRYLANTY.

DZISIEJSZE MAŁŻEŃSTWA

Łoś Wincenty

DO HRABIEGO K. J.

Zapewne zapomniałeś, jakeśmy się lat temu kilka znaleźli w Proskirowie, zaskoczeni zawieją śniegową, niemogąc dalej odbyć naszej podróży. W pierwszej chwili położenie wydało nam się przykrem; mogący się przeciągnąć pobyt w podolskiej mieścinie, przestraszał nas. Wieczorem po kilku filiżankach rossyjskiej herbaty, odzyskałeś swój zwykły humor swoją nieoceniona, werwę opowiadania. Przebiegałeś w pamięci minione wypadki, dzieje Twoich znajomych rozproszonych po świecie, których znałeś w Twych wycieczkach, z którymi wiązały Cię wspomnienia — i już-to ściślejsze, jużto dalsze stosunki. Opowiadałeś malowniczo, nadzwyczajnym interesem ożywiałeś wypadki, których teatrem były salony polskie i stolice europejskie, aktorami ludzie dla których odczuwałem nie zawsze sympatyę, lecz często współczucie.

Wyraziłem życzenie moje ogłoszenia tych salonowych opowiadań drukiem, życzenie wówczas gorące, lecz które czas ochłodził.

Dopiero niedawno, przebiegając myślą przeszłość, przypomniałem sobie Proskirowską karczmę, Ciebie przyjacielu, ożywionego własnem opowiadaniem wypadków, któreś obdarzał uśmiechem i łzą często na wspomnienie ich bohaterów.

Opowiadania całe odżyły w mej pamięci, oraz charaktery występujących w nich osób, jakeś mi je przedstawił.

Spisałem je; przepraszam, jeśli nie dość wiernie i nie tak dobrze, jakbyś je chciał widzieć.

Nie weźmiesz mi za złe, że zmieniłem nazwiska, cofnąłem lub posunąłem daty; opowiadania Twoje zawsze, choć nieudolnem piórem spisane, zostaną wiernym obrazem salonów polskich ostatnich lat kilkudziesięciu.

A dałem im tytuł: "Dzisiejsze małżeństwa" — tytuł może i właściwy, jeśli zważę, iż w większej części opowiadań, był akt ten najważniejszy w życiu, punktem wyjścia.

Sądzę również, iż mogę Ci poświęcić tę próbę pióra, na pamiątkę miłych chwil razem spędzonych. Jeżeli opowiadania te zainteresują jaką piękną czytelniczkę, będziesz wynagrodzony.

Ja z pokorą zniosę krytykę, o ile będzie dotykać ciasnych granic w jakich jest zamknięte opowiadanie.

Kraków, 20 stycznia 1883.

Wincenty hr. Łoś.

DO CZYTELNIKA.

Opowiadania niniejsze, niemające żadnej pretensyi literackiej, chciałem umieścić w fejletonach pism codziennych, uważając, iż nie zasługują na uwagę należną książce. A miałem o nich może zbyt dobre wyobrażenie, sądząc iż dadzą się czytać z interesem, który tak oceniają czytelnicy i czytelniczki milionów arkuszy drukowanej codzień bibuły.

Udałem się aż do trzech pism naszych, zdając na sąd znakomitych współpracowników, czy zasługują na miejsce w szpaltach ich dzienników.

Niestety, odpowiedzi "jury" fejletonów były dla mnie niepomyślne.

Przytoczę je z góry, by nie zabierać czasu czytelnikom, nie lubiącym czytać rzeczy uznanych przez krytykę, za nieudane.

Odpowiedzi panów X. Y. i Z, brzmiały.

"Spełniając życzenie Pana, zwracam mu łaskawie mi powierzone manuskrypta, żałując bardzo, iż mimo rzeczywistych zalet nowelek, korzystać z nich nie mogę.

X."

"Szanowny Panie!

Odczytałem nowelki zaraz: przekonałem się jednak, że między mną a Panem zachodzą ważne różnice, w pojmowaniu artystycznych warunków i zadań nowelli. Nie utrzymuję, iżby słuszność była po mojej stronie, ale przyznaję szczerze, iż uznając talent autora, nie mogę odczuwać sympatyi dla kierunku jaki sobie obrał.

Y."

"Szanowny Panie!

W nowelli może być nawet mniej fabuły, niż w niektórych Pańskich powiastkach; dość jest lekkiego zarysu, fragmentu fabuły; ale w ramach takiego zarysu, wymaga się chociażby rzucenia jakiegoś problematu psychologicznego.

W pańskich powiastkach niema nic prócz fabuły, która w drobnej quasi-nowelli nie może się dość rozwinąć i zawikłać, żeby sama przez się stała się dosyć interesującą. Ludzi, ich temperamentu, ich uczuć i psychologicznego tych uczuć wycieniowania, nie znać zgoła. Niema nawet akcessoryów w nowelli niezbędnych; ten jest wzgląd zasadniczy, dla którego uważam Pańskie powiastki za nieudane

Z."

Jeszcze raz powtarzam, kończąc te kilka słów do Czytelnika, słowami jednego francuskiego pisarza, że książka ta obejdzie się bez przebaczenia, jak się uwalnia od tłomaczeń. Jeżeli ma jaką wartość, to chyba wartość aktów procesu; nie napada, nie rzuca potwarzy, tylko stwierdza.

"Nieprzypuszczalne przychodzi czasem w pomoc."

Hrabia Adamski, człowiek lat czterdziestu kilku, zajechał eleganckim ekwipażem przed fronton wspaniałego gmachu, nad którego bramą wznosił się napis w złoconych ogromych literach: "Bank Marconiego i S-ki."

Wyskoczył z pojazdu i podążył po marmurowych schodach na pierwsze piętro, gdzie się drzwi szklanne uchyliły same, a lokaj w bankowej liberyi z monogramami B. M. S. prędko zdejmował z hrabiego lekko zarzucone futro.

— Pan dyrektor jest? — zapytał przybyły.

— Jest — odrzekł lokaj i uchylił drzwi na prawo. Podążmy za hrabią do kancelaryi samego pana Marconiego.

Dyrektor, człowiek lat pięćdziesięciu, nizki, otyły, na twarzy rumiany, siwy, z wąsikiem białym podkręconym, w złotych okularach, poważnie podszedł ku hrabiemu, któremu wskazał obok swego biórka fotel i zaraz zaczął.

— Co za śliczny zrobiłeś hrabia interes, sprzedając te Pomorzany; jaka cena, hm! hm! I to dziś, gdy dla kapitałów takie świetne nastały czasy, gdy doprawdy, powiem hrabiemu, my, my sami, naszym wierzycielom dajemy od sta dziesięć, dwanaście.

— Otóż chciałbym z panem pomówić właśnie o sposobie korzystnego i pewnego umieszczenia kapitału. Pojmujesz pan, że sprzedawszy me dobra dlatego tylko, że mi mały czyniły...

— Komuż dziś ziemia u nas czyni? to w Belgii... przerwał dyrektor, któremu hrabia nie pozwolił skończyć, i dalej mówił.

— Więc chciałbym znaleźć umieszczenie zyskowniejsze, lubo równie pewne...

— Co do pewności, nie mówmy: wszystkie u mnie zawiązane interesa, są pewne — przerwał sucho i spokojnie dyrektor.

— Nie wątpię — odrzekł hrabia — lecz widzisz pan, mając dzieci, syna już dorastającego, trzeba być przezornym; szukam też umieszczenia dla mego kapitału takiego, abym go w każdej chwili, w całości lub części, podnieść mógł.

Dyrektor się namyślał, po chwili przemówił spokojnie, ręką w której trzymał papier, uderzając o stół.

— Mam! — zawołał.

— Może akcye dla handlu i przemysłu?...

— Nie.

— A więc?

— Bank nasz wypuszcza w tych dniach akcye na przedsiębiorstwa budowli w naszem mieście...

— A! słyszałem, ale....

— Zaczekaj hrabia, mamy miliony w naszych rękach; wszyscy kapitaliści należą i niezawodnie akcye w dniu wypuszczenia ich w kurs, będą rozebrane....

— Panie dyrektorze...

— Czekaj hrabia, gdybyś zechciał, tylko przez wzgląd iż tak dawno znam jego poważaną, rodzinę, i od ś.p. ojca pana tyle w swoim czasie doznałem dobrego, mógłbym jeszcze coś pokręcić w dyrekcyi i wyrobić hrabiemu, iżbyś żądaną ilość akcyi otrzymał. Rzecz jest pewna, miliony do dyspozycyi, plany budynków w tekach, rzemieślnicy z zagranicy zamówieni. Rachunki pewne wykazują ośmnaście procent; ja ręczę za dwanaście, nie licząc zysku na kapitale, który, bodaj czy na drugi dzień się nie podwoi.

Hrabia się namyślał.

— A pewność kapitału -ciągnął dalej dyrektor — czyż może być pewniej kapitał umieszczony, jak w murach wznoszących się w handlowem i bogatem mieście; w domach, w których mieszkać będą ludzie; w pałacach, od których bankowi rząd, władze, wojsko płacić będą czynsze? Właśnie interes ten przedstawia się dobrze ze strony swej pewności raczej, niż ze strony zysku.

— Zapewne — mruknął hrabia.

— Nie namawiam hrabiego, lecz tylko przedstawiam mu interes, który tak jak wszystkie przez nas prowadzone, noszą jużto mniejsze, jużto większe cechy pewności i zysku.

— Tak mi więc dyrektor, nie jako dyrektor, lecz jako mój dawny znajomy, przyjaciel domu naszego, radzisz? — zapytał hrabia.

— Dziś... dziś... ten interes radzę.

— Więc się decyduję.

— Jaki kapitał pragniesz hrabia umieścić w akeyach budowli — zapytał dyrektor, biorąc ołówek do ręki i zabierając się do notowania.

— Pół miliona reńskich.

Dyrektor spuścił oczy i notując, niby od niechcenia zapytał.

— A cóż z resztą zrobisz pan, bo mi się zdaje, iż nabywca Pomorzan wypłacił 750 tysięcy. Przepraszam za niedyskrecyę.

—Nie jestem zdecydowany, może kupię jaki majątek, może...

— Pół miliona — szepnął cicho dyrektor.

— Dziś to nic — mruknął hrabia.

— Lub mało co więcej — odrzekł pan Marconi.

Dyrektor zadzwonił w dzwonek leżący na biórku, a obracając się zaraz do wchodzącego służącego, zawołał.

— Moja karetka! — Do hrabiego zaś rzekł: — Zaraz jadę do księcia, by mu donieść iż hrabia pragniesz wejść w poczet fundatorów nowego banku, którego on zapewne będzie prezesem i głównym założycielem. Hrabia wstał; wstał i dyrektor.

— Jutro czekam hrabiego tutaj o dziesiątej, dziś posiedzenie założycieli u księcia o 7-mej wieczorem. Uprzedzę, że hrabia będziesz.

— Do widzenia z panem — dodał hrabia podając rękę dyrektorowi, który zatrzymując ją i uśmiechając się dodał.

— Nie trzymam hrabiego za słowo, jeślibyś się rozmyślił, jeśliby może pani hrabina była przeciwną...

— Wątpię, bardzo wątpię; możesz dyrektor na mnie liczyć — odrzekł Adamski, zmierzając ku drzwiom.

— Paniętaj hrabia — wołał jeszcze dyrektor — jeżeli się nie rozmyślisz, dziś o siódmej u księcia bardzo ważne posiedzenie.

W kilka minut potem, kare konie unosiły zamyślonego hrabiego, który jakby się obudził, gdy ekwipaż wjeżdżał w bramę jego pałacyku.

— Czy wyprzęgnąć? — zapytał furman.

— Wyprzęgnąć, a o siódmej bądź gotów.

* * *

W cztery lata potem, tem sam ekwipaż stał przed pałacem, nad którego bramą wznosił się napis "Bank Marconiego i S-ki."

Stał długo, bo furman dawał ciągle znaki niecierpliwości, a konie przebierały nogami.

W bramie ukazał się hr. Adamski, za nim młody człowiek modnie ubrany, o szlachetnych rysach twarzy, brunet bez zarostu, wysoki i barczysty.

Portier uchylił drzwiczki pojazdu, do którego wszedł hrabia, a za nim młodzieniec. Konie ruszyły.

— Słyszałeś, co powiedział Marconi?

— Słyszałem ojcze.

— Jesteśmy więc zrujnowani! zrujnowani!... rozumiesz? Zostają nam resztki, z których żyć trudno, a cóż dopiero podtrzymać majątek odziedziczony w Rossyi. Dziś o naszej ruinie nikt nie wie, jutro będzie głośną!

— Więc trzeba ratować, co można; wszak Marconi mówił — odrzekł syn hrabiego, Jarosław — że dziś można za akcye wziąść po dwadzieścia i pięć. a więc jedną czwartą tego, co ojciec dał. Więc to uratujmy!

— Toś nie zrozumiał rzeczy — zawołał niecierpliwie ojciec — dziś akcye które płaciłem po sto, stoją po dwadzieścia i pięć, lecz gdybym zechciał puścić w kurs moje 5, 000 akcyi, toby dziś jeszcze spadły na zero. Za sobą pociągnąłbym innych, którzy jeszcze łudzą: księcia, który dotąd wierzy, i Marconiego, który dla podtrzymania upadłego banku, na giełdzie mniejsze partyę po dwadzieścia i pięć kupuje. Rozumiesz teraz.

— Rozumiem — odrzekł Jarosław z przerażeniem.

— Dlatego tak się Marconi prosił, bym czekał, tak obiecywał. Puszczając pięć tysięcy akcyi budowli w kurs, sprawia na giełdzie pospolite ruszenie. Za pierwszych sto, daliby po dwadzieścia i pięć; sam bank ty je wykupił, bo tak robi resztkami kapitałów. Za drugich sto, daliby po 12, a na trzecie sto nie byłoby kupca. Zrobiłby się alarm, a bankrutwo moje i banku stałoby się głośne. Prędzej możnaby coś uratować, wchodząc w układy z samym bankiem, który może jeszcze dla podtrzymania się, dałby za swoje akeye, coby miał, lub mógł dostać gotówki. Jesteśmy zrujnowani, niema o czem mówić: czy uratujemy tyle, czy tyle, rzecz zostanie ta sama.

Jarosław ukryty w kącie powozu, myślał.

Zamilkł i hrabia; po chwili podniósł głos.

— Dla utrzymania się przy majątku, któryśmy odziedziczyli w Rossyi, potrzeba kapitału którego nie mamy.

Znów nastąpiła chwila milczenia.

— Niepodobna się z dnia na dzień redukować, wyprzedać, zerwać stosunki, poprostu zbankrutować.

Jarosław milczał.

Powóz się zatrzymał. Hrabia w stanie gorączkowym wychylił się, by widzieć gdzie. Byli już pod własnym domem.

— Jedź dalej — zawołał do furmana.

— Dokąd? — zapytał tenże.

— Na około miasta, gdzie chcesz! Potrzebuję powietrza — dodał obracając się do syna. — Jedyny ratunek dla podtrzymania domu, leży w twojem ożenieniu.....

— Ożenieniu? — przerwał młodzieniec.

— Panna Z., którąś wczoraj u margrabstwa poznał, jest bogatą "a milions", jak mówią; jest dobrze wychowaną, dobrego domu i ładną, co może przy tylu zaletach najważniejsze. Książe mi zaręcza, żeby ci ją dali.

— Więc już o tem była mowa? — zapytał z ironicznym uśmiechem Jarosław.

— Jestto jedyna mądra rzecz i na czasie, jakąbyś mógł zrobić. Jutro będzie może zapóźno, bo by cię nie chcieli. Dziś jesteś... uchodzisz za bogatego; jutro nie będziesz miał nic.

— Ależ to byłoby oszukaństwo...

— To są frazesy — przerwał hrabia.

— Ależ ona mi się, jeśli mam prawdę powiedzieć, zupełnie niepodoba — twierdził spokojnie Jarosław.

— To ci się będzie podobać -odrzekł ojciec, i dalej ciągnął: — Są pewne chwile w życiu człowieka, w których musi on zrobić poświęcenie ze swego "ja" dla nazwiska które nosi, dla tradycyi, rodziny, jeśli nie dla siebie. Ta chwila dla ciebie nadeszła, nadeszła w uroczej postaci panny Z., co także się nie każdemu zdarza. Inni w daleko lepszych warunkach, nie spotkali fortuny podającej im ręki pod tak uroczą postacią. Nie mówiłbym ci o tem, gdyby to tylko o mnie, lub o ciebie chodziło, ale tu chodzi o nazwisko, kilkaset lat majątkowo świetnie reprezentowane. Dziś jesteśmy, żyjemy, jutro nas nie będzie. Ratunek jest w twoich rękach. Namyśl się: księżna ofiaruje się z pomocą, i nie będziesz nawet wiedział kiedy... Ależ ojcze, panna Z. mi się zupełnie...

— Często dopiero po ślubie panny się podobają — odparł z uśmiechem hrabia.

— Być może — zawołał Jarosław — ale pod tym względem mam usposobienie...

— Usposobienie, quelle farce!

— Zawsze marzę, marzyłem o pewnem uczuciu w małżeństwie, zawsze pragnąłem...

— L'amour passe, l'argent reste — ostro i tonem, z jakim się mówi dogmat, zawołał ojciec, i równocześnie pociągnął za sznurek, którym to ruchem zatrzymał powóz. — Podjedź pod klub — rozkazał do furmana, a obracając się do syna, dodał: — Ja tu zostanę, ty każ się odwieźć, gdzie chcesz.

Powóz stanął.

— Do widzenia! — mówił wychodząc hrabia — pomyśl nad tem com ci powiedział, a nie zapomnij, że dziś wieczór u baronowej; będzie i księżna — kończył, zamykając drzwiczki karety.

Wieczorem w oświetlonych salonach baronowej Jarosław tańczył kadryla z księżną, a kotyliona z panną Z., różową blondynką, wysmukłą, śliczną o niebieskich oczach, postacią.

* * *

W kilka miesięcy po balu u baronowej, a było to w jesieni, w Sinotrynie, na dworcu kolei żelaznej, formalne było zbiegowisko. Urzędnicy, wojskowi, włościanie i różnych klas ludzie, spacerowali po peronie czekając na tuż mający nadejść pociąg.

Przed dworcem stało kilka pojazdów i wozów. Między niemi zwracał uwagę czterokonny ekwipaż, świeży, lśniący, ze służbą w białych krawatach i kozakami, którzy się koło niego kręcili.

— Co to? — pytali nieświadomi rzeczy.

— To młody hrabia Adamski, dziedzic Smotryna zjeżdża ze swą młodą, a bogatą żoną.

Tu następowały uwagi, pytania i opowiadania, jak ś.p. pan Anastazy umarł, jak w długach zostawił, od wieków będący w rodzinie Smotryn, jak hr. Jarosław się ożenił, a jak bogato i t.d.

Nadszedł pociąg.

Służba porwała z wagonu rzeczy; wybiegła zawoalowana postać zgrabnej i wysmukłej pani, za nią Jarosław blady, smutnym uśmiechem witał na drodze jego stojących znajomych.

Podjechała kareta; kozak drzwiczki otworzył, Jarosław podał rękę pani, wsiadł sam i pojechał na Smotryński zamek z wielką decepcya publiczności, na której to wszystko nie wesołe zrobiło wrażenie.

Gdy z miłości, czy z innych pobudek, dwoje młodych i takich, jak Jarosław i Cecylia, bo tak jej było na imię, skojarzą się węzłem małżeńskim, to pierwsze dnie miodowych miesięcy mijają zawsze uroczo.

Jarosław był małomówny jednak, choć pełen uczucia na pozór dla żony; a ona wesoła, szczęśliwa, robiła wrażenie róży rozkwitającej, jeszcze na pół w pączku zamkniętej,

Czwartego dnia ich pobytu w Sumotrynie, po obiedzie Cecylia zażądała, by Jarosław jej swe życie opowiedział.

Jarosław się wymawiał, odkładał.Łza stanęła w oku młodej kobiety.

— Ty mnie nie kochasz! — zawołała.

— Jaka myśl — odrzekł zwykłym spokojnym tonem Jarosław.

— Tyś mnie nigdy nie kochał — ciągnęła Cecylia — ja to czułam prawie, a ja cię tak kocham!

Jarosław porwał żonę w swe objęcia i w pocałunkach zakończył tę kwestyę.

I znów upłynęło dni kilkanaście, dni nie zaciemnionych żadną, chmurką; Cecylia wesoła i pełna życia, a Jarosław ulegający jej i w sposób cichy, spokojny, myśli jej odgadujący.

Pewnego poranku Jarosław uczuł się niesłychanie zmęczonym: chodził po pokoju wielkiemi krokami, ręką przeciągał co chwila po czole, przystawał w oknie i bezmyślny wzrok puszczał w pruszącą śniegiem przestrzeń.

Wieczorem przy obiedzie rozmowa nie szła. Jarosław był rozdrażniony, dziwny: zadawał pytania, lub odpowiadał na to, o co nie pytano.

Unikał sporzenia Cecylii, która ukradkiem na niego zerkała, a gdyby był wówczas wzrok swój podniósł, widziałby śliczne niebieskie oczy żony, jak mgłą zaszłe.

Po obiedzie, wbrew zwyczajowi, udał się zaraz do swych pokoi, gdzie bezmyślnie zaczął chodzie z kąta w kąt, trzymając ręce w kieszeni, wzdychając, to znów poświstując. Robił wrażenie człowieka, w którego duszy coś się dzieje niezwykłego.

Herbatę z wielkiem zdziwieniem kamerdynera, kazał sobie podać u siebie.

Około godziny dziesiątej uczuł rodzaj gorączki i rzucił się na kanapę.

Po chwili zapukano do drzwi.

— Kto tam?

— To ja, Klara. — Była to panna służąca Cecylii. — Czy pan hrabia dziś u siebie będzie spał? — zapytała przez drzwi, nieśmiało.

Zastanowił się Jarosław.

— U siebie... Powiedz pani że jutro bardzo rano wstać muszę.

I znów wpadł w bezmyślną zadumę. Zerwał się, popatrzył na zagarek: wskazywał północ.

— Okropność! — zawołał sam do siebie, ja jej nigdy kochać nie będę!

Otworzył drzwi i cicho mijał salony prowadzące do pokoi Cecylii.

Drzwi od jej pokoju zastał zamknięte. Przystanął, zaparł oddech, jakby chciał słuchać i usłyszał tłumione szlochanie. Przestraszył się i uciekł.

W swym pokoju rzucił się na fotel i płakał. Łzy w niejednych chwilach przynoszą ulgę.

Gdy powstał, uczuł potrzebę podzielenia się z kimś swym smutkiem. Zatrzymawszy wzrok na portrecie matki stojącym na biórku, porwał ćwiartkę papieru i gorączkowo zabrał się do pisania.

"Kochana matko! Jak nie kochałem mej narzeczonej, tak nie kocham mej żony. Przebyłem dzień strasznej walki z sobą: czuję się spokojniejszym, lecz muszę się z tobą, droga matko, podzielić. Dzięki zasadom jakie we mnie wlałaś, uważam za potworne, zabrawszy ośmnastoletniej istocie wszystko, nie dać jej w zamian szczęścia. Dałem sobie słowo najuroczystsze, że choćby kosztem całego mojego jestestwa, Cecylia będzie szczęśliwą i proszę tylko Boga, by się nie domyśliła że jej nie kocham, ta miłością jakąbym kochać mógł....."

Długo jeszcze pisał, poczem schowawszy list do pugilaresu, spokojnie już położył się spać.

I znów minęło dni kilka, w których Jarosław zdawał się odzyskiwać swój zwykły spokój.

Cecylia zawsze z uśmiechem na ustach dla niego gotowym, często połykała łzę cichaczem a znawca nieraz byłby dostrzegł chwilę, w której, całej swej kobiecej i młodej, moralnej siły musiała użyć, by nie wybuchnąć płaczem, którym się z nikim nie mogła podzielić.

Udawała, że żadnej nie spostrzega w mężu zmiany, że wszystko co tenże robi, jest naturalnem i dla niej miłem Na wszystko z góry się zgadzała, a swym humorem, teraz już wymuszonym, wesołością, której te kilka dni rozproszyć nie były w stanie, sprowadzała nieraz jeszcze uśmiech, prawie szczęścia, na twarz Jarosława.

Jarosław też ze zdziwieniem podnosił oczy na młodą kobietę, ze zdziwieniem, jakby w niej odkrywał coś takiego, czego nie znał, czego się nie domyślał.

A gdy czasem, po kilkogodzinnem rozłączeniu, spostrzegał w oczach Cecylii ślady łez wylanych, jakby zdjęty litością, odzyskiwał nieznany jej znów humor, by ją rozweselić i mgłę na niebieskich oczach rozproszyć.

Musiało to być męczące dla jednej i drugiej strony, a trwało dni kilka.

Pewnego dnia Cecylia była smutną, zadumaną, Jarosław gorączkowy, choć niby naturalny, nie opuszczał jej na krok i korzystał z chwil zadumy, by się jej przypatrywać. A gdy młoda kobieta podnosiła oczy, Jarosław swoje niezręcznie spuszczał.

Wieczorem w małym saloniku, przy sypialni Cecylii, on siedział przy kominku, wpatrując się w dogorywający ogień, ona czytała Menniki świeże. Ciekawsze ustępy głośno Jarosławowi odczytywała, i ztąd zawiązywała się konwersacya, prawie bezmyślna, gdyż Jarosław zdawał się roztargnionym i czegóś wyczekującym.

Dziesiąta uderzyła na staroświeckim zegarku, stojącym na kominku.

— Dziesiąta! — zawołała Cecylia wstając. Złożyła gazety, zbliżyła się do kanapki na której siedział Jarosław, i podając mu białą rączkę:

— Dobranoc ci — wymówiła trochę ciszej, jakby tonem wzruszonym.

Jarosław powstał zmieszany, pochwycił podaną mu rączkę i zatrzymując ją w swojej:

— Dobranoc?—-zapytał.

— Wszak pewnie pójdziesz do siebie jak zwykle — mówiła cicho, bardzo cicho, Cecylia.

Jarosław przybliżył się do żony. Ona spuściła oczy, a on obejmując drugą ręką jej smukłą kibić, nachylił się do niej, wzrok swój wlepił w jej spuszczone oczy, rękę przyłożył do ust i równie cicho zapytał. — A gdybym nie chciał iść do siebie...

Jeszcze nie dokończył, Cecylia nie mogła dłużej powstrzymać płaczu który ją dusił. Szlochając rzuciła się w jego objęcia.

— Ja nie chcę iść do siebie — powtarzał Jarosław, trzymając bezsilną postać kobiety w swym ręku i okrywając jej włosy i oczy pocałunkami.

W kilka godzin potem, mimo iż silnym swym głosem zegarek powtarzał godziny i kwadranse, Jarosław klęczał jeszcze u nóg Cecylii.

— Więc dziś nie pójdziesz do siebie — zapytała nagle po dłuższem milczeniu, śmiejąc się i obiema rękami trzymając głowę klęczącego Jarosława.

— Mam do ciebie prośbę — mówił cicho, odpowiadając Jarosław.

— Jaką?

— Byś mi nigdy tego nie przypominała.

— Czego? — pytała figlarnie Cecylia, bawiąc się jego włosami.

— Czego? tych kilku dni mego waryactwa.

Zaśmiała się Cecylia — i znów nic nie było słychać, tylko tik tak! zegarka, czasem szeptanie, głośniejszy pocałunek, lub westchnienie.

Na drugi dzień wieczorem, Cecylia znów czytała: Jarosław słuchając przy kominku, wyjął z pugilaresu zapisany papier i rzucił w ogień:

* * *

W dwa lata po przybyciu Jarosława do Smotryna, stary hrabia Adamski otrzymał list. Po piśmie poznał, że od syna, rozerwał kopertę i czytał głośno żonie.

"Kochany ojcze! donoszę Ci, iż masz drugiego wnuka i to chłopca, dla którego proszę o wasze błogosławieństwo. Będzie nosił twoje imię — i ty ojcze będziesz go do chrztu trzymał. Nie uwierzysz, jak jestem szczęśliwy i to coraz szczęśliwszy, a za to coraz bardziej cię kocham, bo tobie w całości szczęście me zawdzięczam. Dziś ci mogę powiedzieć, że oburzałem się, gdym cię lat temu dwa widział spokojnie, prawie radośnie patrzącego na związek mój z kobietą, któraś mi narzucił, a którą dziś ubóstwiam. Czyżbyś miał lepiej mnie znać, niż sam siebie znałem... nie wiem. Wiem tylko, że jestem szczęśliwy... " etc. etc.

VILLA "BROL."

 "Zapomina się cierpień; niewdzięczność nie istnieje dla boleści."

Baron Iziński, sam powożąc parą gniadych do branych koni, zaprzężonych w najpoprawniejszy sposób do świeżego i arcymodnego amerykana, mijał zręcznie, uwijające się po wielkiem mieście ekwipaże — i wyciągniętym kłusem dążył w kierunku wielkich fabryk pana Brola, leżących za miastem.

Baron mógł liczyć lat dwadzieścia i dwa, a był to blady blondyn, z wyrazem, którego główną cechą była malująca się prawie kobieca słabość charakteru. Lekki, trochę chorobliwy rumieniec, rzadkie faworyty, bystre i dziwnie niespokojne oczy, stanowiły wybitniejsze oznaki, tej zresztą sympatycznej twarzy. Za nim, czarno ubrany, w białym krawacie, ze złotym kolczykiem w uchu, z założonemi na piersiach rękami, siedział młody murzyn.

Ekwipaż zdradzał młodzieńca, że należy do złotej młodzieży miasta; że ma, lub traci, czy stracił, duży majątek.

Wjechał w ulicę szeroka, na której się już nie uwijał świat modny. To też baron Edward mniej spotykał znajomych i całą uwagę skierował na śliczne konie, które jak jeden, unosiły wolant.

Na prawo i lewo mury, za któremi stały ogromne gmachy ze swemi kominami i buchającym z nich dymem, a z bram wyjeżdżały furgony wyładowane beczkami, pakami i t.p. W środku tych niezliczonych budowli stał gmach trzypiętrowy, długi, między pierwszem a drugiem piętrem, noszący czarnemi literami napis: "Główny zarząd fabryk Brola i S-ki."

Baron wyminął ten gmach, skręcił w ulicę na prawo, ulicę na której zaczynały się najpiękniejsze wille miasta. Na lewo, za żelaznym parkanem o złoconych igłach, wspaniale przedstawiała się willa, z podciętemi gazonami, wodotryskiem, alejami wysypanemi piaskiem i temi szczegółami starannie wykończonemi, które willom nadają pozór elegancki, cechę zbytku dobrze zrozumianego.

Była to willa pana Brola, który w niej odpoczywał po całodziennym turkocie i hałasie fabrycznym, po kilkodziesięcioletniem życiu pracy i abnegacyi.

Faeton się zatrzymał; Murzyn uchwycił białe lejce; baron lekki jak piórko, zeskoczył i wszedł za złocone sztachety.

Edward ukazał się wnet potem znów pod pałacem, Murzyn przypomniał cuglami koniom, że pan niezadługo siądzie i wkrótce ekwipaż toczył się drogą, którą przybył z miasta.

Baron musiał zwolnić kroku na ulicy Pańskiej, gdzie przed pałacem hrabiny Turskiej, przyjmującej dnia tego, ruch był nadzwyczajny ekwipaży i pieszych.

— Edwardzie! — zawołał ktoś z ulicy. Zatrzymał się baron.

— No! siadaj — zawołał poznając swego przyjaciela, Tola Kirskiego.

Tole wskoczył na wysoki kozioł.

— Zkąd wracasz? — zapytał Edward.

— Z recepcyi hrabiny Marty, a ty?

— Ja od Brolów.

— Jesteś zaręczony?

— Od wczoraj.

— Wiesz, żem dotąd jeszcze nigdy nie widział twej narzeczonej.

— Brunetka, śliczna figura i śliczna ręka, śliczne czarne oczy, jednem słowem piękna.

— A wyraz? — zapytał Tolo.

— Otóż w wyrazie twarzy, w ważkich ustach, w bystrem spojrzeniu, ma coś zdradzającego silną wolę, co mnie przestrasza.

— Czy jesteś zakochany? — pytał Tolo.

— Zakochany? Nie, jeżeli mam prawdę powiedzieć, choć pracuję by w siebie wmówić miłość....

— I nie boisz się? — przerwał Kirski.

— Czego, albo to ja pierwszy żenię się...

— Dla majątku... dokończ!

— Powiedziałeś, lecz zlituj się, ani słowa nikomu. Cóż miałem robić, straciłem wszystko, a mam dwadzieścia i dwa lat, życie przedemną długie; zaczynam je, a zaczynać bez majątku, gdy go się zawsze miało...

— Rzecz nie do życzenia — dokończył Tolo — a gdzie jedziemy?

— Do opery, już czas, ty zemną!

— Dobrze.

— A! zapomniałem: ile posagu?

— Kwestyę tę obrabia mój ojciec z Brolem, ja się nie mieszam, wiedząc że są bardzo bogaci; pół miliona w dzień ślubu, to wiem.

— Pozwolisz mi się jeszcze o jedno zapytać? — dodał Tolo.

— Proszę.

— Czyś się zastanawiał, że panna Brol jest zupełnie w innym wychowana świecie? że świat, w który ją będziesz chciał wprowadzić, może...

— Się skrzywi — chcesz powiedzieć — dokończył baron. — Mylisz się, w naszym wieku na miliony się nie krzywią.

— Ale widzisz, w tem samem mieście...

— Mam tylu potężnych krewnych.

Zajechali przed teatr, gdzie już ruch się zaczynał.

* * *

W kilka miesięcy potem, a było to w styczniu pod kościołem OO. Kapucynów rzęsisto oświetlonym, stało co najmniej sto ekwipaży. Śnieg pruszył, zanosiło się na odwilż, czas był pochmurny.

Szósta godzina uderzyła na miejskim zegarze i równocześnie dały się słyszeć w kościele organy.

Dwóch mężczyzn, których twarzy rozpoznać nie było można, szło pusta ulicą w stronę kościoła, trzymając się za ręce.

— A co to? — zapytał jeden podeszły.

— To nie wiesz? ślub Izińskiego z panną Brol.

— Prawda! Ale cóż znaczy, żeśmy dopiero co spotkali na koncercie hrabinę Turską? cóż znaczy, że dziś wieczoru księżnej? — pytał ten sam.

— Obecnymi są tylko najbliżsi krewni.

— Ależ Iziński przecież zawsze w najwyższych obracał się sferach, gdzie tylu ma krewnych...

— Zkądże wracasz? — zawołał drugi — paupry na ulicach wiedzą, że tylko krewni i to najbliżsi, są na ślubie Edwarda; dalsi i cała arystokracya, demonstrowała.

Zamilkli, idąc dalej.

— Biedna panna — cicho szepnął pierwszy.

* * *

W półtora roku po ślubie Edwarda z piękną Brolówną, na rogach ulic miasta, rozlepiono ogromne plakaty, na których czytać było można:

Na góry miejscowość położona u szczytu Karpat, w lesistej okolicy, z najpiękniejszemi widokami, urządzona z całym komfortem, dla swego powietrza zalecana przez lekarzy i od lat kilku ciesząca się niezwykłem powodzeniem, zostanie otwartą dnia 1 czerwca r. b., etc. etc.

Podążmy do Nagór, gdzie w połowie czerwca liczne już zgromadziło się towarzystwo. Między gośćmi znajdowali się baronostwo Izińscy z licznym dworem i córeczką kilkomiesięczną, którzy zjechawszy na dłuższy sezon dla zdrowia pani baronowej, wynajęli najpiękniejszą willę i trzymali dom otwarty.

Często widziano baronową Laurę spacerującą po lesie z niańką, na której rękach spoczywało śliczne rumiane dziecko. Często na głównych spacerach spotykano barona Edwarda, w towarzystwie zwracającej wszystkich uwagę margrabiny Bemar, pierwszorzędnej elegantki, kobiety lat trzydziestu, pełnej życia i dowcipu francuskiego, który z mlekiem wyssała.

Kto znał Laurę, kiedy jeszcze była tą posażną, jedynaczką, dumą starego Brola, byłby już dostrzegł na jej twarzy zmiany. Czarne duże oczy straciły swój niezwykły blask, usta się zacisnęły, w toalecie objawiło się pewne zaniedbanie: figura nie tak dobrze suknią ujęta, rękawiczka nie zupełnie dopasowana. Uśmiech, który jej twarzy nie opuszczał, dziś igrał tylko gdy niemowlę wyciągało do swej matki drobniutkie rączki.

Laura znała margrabinę, jednak towarzystwa jej nie lubiła.

W Nagórach, w dnie słotne, smutne się pędziło życie. Jedni nie opuszczali domu, drudzy się nawzajem odwiedzali; mężczyźni siedzieli w czytelni lub strzelali do celu. Oto wszystko.

Jednego z takich dni dżdżystych, Edward wrócił po całodziennej niebytności późno w wieczór do domu.

— Pani baronowa już śpi? — pytał wchodząc lokaja.

— Nie; pani baronowa czeka na pana — odrzekł tenże.

— Chce się zemną widzieć?

— Kazała prosić pana barona.

Edward zdziwiony, zaraz udał się do pokoju żony; zastał Laurę siedzącą na kanapie z książką w ręku, niby spokojną lecz przygnębioną, z nienaturalnym rumieńcem na twarzy.

— Czekam na ciebie — zawołała, widząc w progu Edwarda.

— Masz mi co do powiedzenia?

— Mam z tobą do pomówienia — odrzekła zimno i wyraźnie — bądź łaskaw usiąść; streszczę jak tylko będzie można, lecz zawsze musisz mi udzielić kilka lub kilkanaście minut.

Słucham! — zawołał Edward. Wyjął papierosa, zapalił, rzucił się na huśtający fotel.

Nastała chwila milczenia, przerwała ją Laura.

— Otóż półtora roku, jak żyjemy razem — zaczęła tonem drżącym.

— Hm! hm! — mruknął Edward.

— Ten wstęp cię dziwi, więc zaraz przystąpię do rzeczy — ciągnęła Laura, ożywiając ton mowy. — Nie myśl, bym miała do ciebie żal, żeś mnie szalenie cię kochającą, poślubił bez miłości. Wiedziałem to i tylko swojemu niedoświadczeniu przypisuję niedorzeczną myśl, która mnie uwodziła, że skoro cię kocham, to ty mnie kochać musisz. Małżeństwo nasze było kontraktem finansowym; ja ci dałam wszystko, nie mówię tu o majątku, w zamian zostałam baronową, zostałam matką, w czem wielką znajduję pociechę...

Edward chciał przerwać, bo łzy przeszkadzały Laurze; ona jednak nie pozwoliła.

— Pozwól — zawołała głośniej — powtarzam, że do ciebie nie mam żalu. To co mi mój ojciec tym kontraktem zawarował, mam. Szaloną byłam, żem chciała miłości, której nie widziałam z twej strony. "Więc mnie nie oszukałeś. Również nie mam żalu do ciebie, że familia twoja niechętnem patrzy okiem na mnie, córkę fabrykanta, która, jak powiedziała twa siostra, może nosić twoje nazwisko, ale do niczego więcej prawa nie ma. Okropne to były ciosy dla ośmnastoletniej, wypieszczonej dziewczyny, która świat w różowych widziała barwach. Pomijam to wszystko.

Ożywiła się i wstała.

— Przypatrz mi się! — zawołała głośniej; a oczy jej odzyskiwały dawny blask — jestem piękną i młodą" jestem pod każdym względem hojnie przez naturę uposażona, mam prawo do szczęścia, którego nie znam, a które było mojem marzeniem!

Odetchnęła.

— Zapewne żądasz odemnie, bym godnie nosiła nazwisko które mi dałeś; zapewne pragniesz bym z pokorą, spokojnie znosiła krzyż, który na mnie włożyłeś. Więc jeśli chcesz, bym do końca dopełniła wszystkich punków kontratu, to mnie oszczędzaj jako kobietę, jeśli nie jako żonę, bo wszystko zniosę, ale nie zniosę bym nosząc twoje nazwisko, widziała inne kobiety, któreby... nie dokończę... Jestem dumną i nie zniosę by mnie palcem pokazywano: to żona tego co... ach! rozumiesz mnie, rozumiesz co cierpi kobieta, która cię szalenie kocha, gdy cię widzi u nóg innej!

Edward wstał, zmieszany.

— Możesz iść — dodała stłumionym głosem — oszczędź mi tych tylko cierpień, a do ciebie żadnej więcej nie będę miała pretensyi.

To powiedziawszy, przeszła do drugiego pokoju, od którego drzwi za sobą zamknęła.

Na drugi dzień, około północy, Laura zadzwoniła na służącą,

— Czy pan baron wrócił? — zapytała.

— Nie.

Rano Edwarda nie było. Laura zwykłą odbywszy przechadzkę po lasach, z dzieckiem wracała do domu smutna, przygnębiona, z bólem głowy, który ją już kilka dni nie opuszczał. Oglądali się za nią wszyscy, coś szeptali, niektórzy się uśmiechali i żywo rozmawiali. Jeden z tych półuśmiechów dostrzegła Laura i przeczuła swoje nieszczęście.

W Nagórach wieść się jeszcze rano rozeszła, że baron Iziński zniknął z margrabina Bemar. Ktoś ich widział wieczorem dnia poprzedniego, używających spaceru na osłach w górach; świeżo przybyły gość twierdził że na stacyi kolei, w oknie mijającego pośpiesznego pociągu, poznał barona.

Laura zastała listy z poczty, między memi list od Edwarda.

"... Jestem ciebie niegodny: kochaj mnie dalej, jeżeli możesz, bo jeśli wrócę, będę twej miłości potrzebował. Zostawiam ci wszystko, a polecam dziecko, które tak jak ty kocham. Wrócę, gdy uczuje że mogę się wywiązać z kontraktu; nie szukaj mnie napróżu... "

Przeczytawszy ten list krótki i prawie niezrozumiały, Laura zbladła, upadła na fotel, na którym z oczami zamkniętemi, z zakrytą rękami twarzą siedziała ze trzy godziny.

Na drugi dzień rano, Laura używała w towarzystwie córki przechadzki, trochę bledsza niż zwykle, smutna jakby po małej przykrości. Obudzała powszechne zdziwienie znajomych, którzy się spodziewali ujrzeć kobietę złamaną i moralnie zabitą.

— Co za charakter! — mówili mężczyźni,

Równocześnie Brol dostał telegram: "Edward wyjechał na dłuższy czas, ja spędzę w Nagórach zimę. Laura. "

Adwokat zaś Edwarda dostał w tym samym czasie telegram:

"Maż mój wyjechał na dłużej. Proszę objąć interesa, wysłać zaraz pod adresem margrabiny Bemar w Paryżu, dwanaście tysięcy franków i taką samą kwotę wysyłać co półroku." — Podpisano. — "Baronowa."

* * *

Siedmnaście lat upłynęło, jak adwokat baronowej, zacny pan Molski, wysyłał co pół roku w różne strony świata, po dwanaście tysięcy franków.

Z nadchodzącym 1882 r. już myślał o wysyłce, gdy w ostatnich dniach grudnia, otrzymał drogą urzędową przez konsulat francuski, papiery ważne w których znajdował się akt dziedzictwa dla barona, dóbr odziedziczonych po stryju w gub. wołyńskiej, i akt drugi sporządzony w Paryżu, wizowany w Petersburgu, mocą którego baron na dobrach swych, na imię swej małżonki, zahypotekował summę dwukroć stutysięcy rubli.

Mecenas natychmiast uwiadomił o tem baronową, bawiącą chwilowo u matki swej, pani Brol, niepocieszonej po stracie małżonka.

Baronowa przyjęła tę wiadomość spokojnie, jakby o niej była uprzedzona. Poleciła tylko z wysłaniem pieniędzy się wstrzymać, tem więcej że pan Molski od pół roku stracił ślady barona.

* * *

W połowie stycznia r. 1882 w pośpiesznym pociągu pędzącym z Wiednia do Warszawy, w coupe pierwszej klasy, siedział mężczyzna lat czterdzieści mogący liczyć, i czytał "Figaro. "

Na twarzy tego mężczyzny, który był baronem Izińskim o lat siedmnaście starszym, malował się pewien niesmak, znudzenie, przesyt połączony z gorzkiemi wyrzutami sumienia.

Długie miał faworyty, w wyrazie twarzy tkwiło więcej męzkości i siły. Oto były zmiany, jakie na tej twarzy upłynione lata wyryły, na korzyść może barona, który jeźli dawniej robił wrażenie zniewieściałego młodzika, dziś był przystojnym mężczyzną, któremu przebyte koleje dodawały w wyrazie uroku męskiego.

O godzinie szóstej wieczorem stanął baron w Warszawie.

Przebrawszy się, wyszedł i zaraz spotkał, idąc na czekoladę do Loursa, dawnego znajomego, którego lat temu trzy widział w Paryżu.

— A! niespodzianka! — zawołał Edmund Breme, podając rękę Edwardowi.

— Przyjechałem dopełnić niektórych formalności w sprawie dziedzictwa mego; przyjechałem w tej chwili, a wyjeżdżam jutro.

— Ja również tutaj od paru dni dopiero — mówił Edmund.

— Warszawa zrobiła się wielkiem i wspaniałem miastem; byłem dzieckiem, gdym raz ostatni ją widział — opowiadał Edward.

— Co robisz wieczorem? — zapytał Edmund.

— Nic, ja w Warszawie żadnych nigdy nie miałem stosunków, nie mam znajomych.

— A jedziesz?

— Wracam — odrzekł krótko Edward, tonem który nie przypuszczał nowego zapytania.

— Ale! — zawołał Edmund — dziś w salach ratuszowych bal publiczny na cel dobroczynny. Co tylko kraj posiada enfin pięknego i świetnego, można widzieć, a Warszawianki są śliczne: ja idę. Pójdziesz?

Edward się namyślał.

— Pójdę! — zawołał, zauważywszy iż bardzo mało znajomych mógłby spotkać w Warszawie — a nie życzył sobie spotkać nikogo.

Około godziny dziesiątej, w kącie ogromnej sali ratuszowej, oparty o ścianę stał Edward nieruchomy, z oczami wlepionemi w postać kobiety, która na drugim końcu sali spełniała obowiązki jednej z gospodyń balu.

Stał nieruchomy, a stał już długo. Przed oczami jego migały się pary; co chwila ktoś go za coś przepraszał, prosił by się ustąpił, usunął i t.p.

Cofnął się Edward i dalej w tym samym kierunku patrzył.

Około niego grupowało się coraz liczniejsze towarzystwo mężczyzn, usuwających się tańczącym pod ścianę.

Młody człowiek obok niego stojący, pytał jakiegoś poważnego i udekorowanego pana.

— Proszę mi powiedzieć, kto jest ta piękna kobieta w czarnej aksamitnej sukni, z brylantem we włosach, i ta śliczna panienka obok niej stojąca, w różowej sukni.

— Nie znasz pan! To królowa dzisiejszego balu, matka z córką, a trudno powiedzieć która piękniejsza: to róża niedawno rozkwitła, to pączek — mówił stary.

Edward podsłuchiwał.

— Ale kto, kto? — pytał młodzieniec.

— Baronowa Izińska z córką — rzekł poważny pan.

Edward zadrżał; słabo mu się zrobiło, jedną ręką uchwycił przed nim stojący fotel, nie uważając że na nim siedzi jakaś dama, drugą pochwycił nerwowo udekorowanego pana.

— Co panu? — zapytał tenże.

— Ej! nie, straciłem równowagę, mocno przepraszam.

W godzinę potem, do stojącego w temże miejscu barona, podbiegł młody człowiek.

— Przypominam się pamięci pana barona — zawołał, podając mu rękę.

Edward się namyślał.

— A! książe Koryński — zawołał uśmiechając się — przypominam sobie, lat temu pięć w Londynie; nieprawdaż?

— Tak jest — odpowiedział książe — ale nie po to tylko aby się przypomnieć baronowi, szukałem go w tym kącie, tylko aby go prosić, byś mnie przedstawił pani baronowej,

Edward zbladł; książe go ciągnął za ramię. Może trochę później, teraz taki tłok... — usiłował tłomaczyć.

— Owszem, w tej chwili muzyka ustanie. Ot już sala się wypróżnia, patrz baron, córka pana siada przy matce. Teraz chwila, idziemy.

Edward się głęboko zastanowił jakby myśli skupiając.

— Chodźmy.

Prosto z światowym półuśmiechem, z oczami wlepionemi w Laurę, prowadził księcia w prostym kierunku krokiem pewnym. W połowie drogi byli, na środku sali, gdy baronowa na nich spojrzała i zbladła.

Edward przystanął i ściągnął brwi.

Laura roztoczyła wachlarz i zakryła nim pół twarzy; poznała go.

Baron ruszył dalej; stanął przed baronową.

— Książe Koryński — wybełkotał głosem, którego u siebie nie znał.

Laura spuściła swe wielkie czarne oczy.

Książe uczuł coś dziwnego w powietrzu i cofnął się.Łza spadła na wachlarz Laury, a córka obok siedząca, skoro tylko obaj mężczyźni byli daleko, przysunęła się do matki i zapytała.

— Kto ten pan, co przedstawiał księcia?

— Twój ojciec! — odrzekła cicho, głosem który Liza pierwszy raz słyszała.

Edward stał przy drzwiach wchodowych, gdzie mógł wszystko widzieć, sam nie zwracając uwagi.

W przedpokoju o którego drzwi był oparty, usłyszał rozkaz wydany przez kamerdynera, donośnym głosem służbie.

— Kareta baronowej Izińskiej, zaraz!

— Zaraz! — powtórzył drugi.

Równocześnie, tuż obok barona stojąca dama, opowiadała drugiej, iż baronowej Izińskiej zrobiło się słabo, wskutek czego milionowa baronówna, wielka partya w kraju, musiała opuścić swój pierwszy bal.

Edward był au courant, wybiegł. Zarzucił futro i zbiegł po schodach.

Przed bramą stała kareta; poznał otwierającego drzwiczki murzyna. Panie wchodziły do powozu, murzyn miał zamknąć drzwiczki, gdy w nich stanął

Edward i z uśmiechem światowca zawsze pełnego galanteryi, uchylając kapelusza zapytał:

— A dla mnie znajdzie się miejsce?

— Jest... czeka lat ośmnaście — odparła cicho Laura.

— Siedmnaście — sprostował Edward, wchodząc. Ręka bezprzytomnej Laury znalazła się rękach

Edwarda; wszystkie wspomnienia odżyły w kobiecie, oddechu jej brakowało!

— Lizo! czyś spodziewała się dziś poznać ojca? — zapytał po chwili baron.

— Nie, ale mama zawsze mówiła, że papa wróci — odrzekła śmiejąc się ustami, oczami, całą swą osobą — a papa już więcej nas nie opuści? — pytała, podając mu obie rączki.

Edward milczał.

— A co? — pytało dziewczę.

— Spytaj się mamy — odparł ojciec — to od niej zależy.

Kareta wjeżdżała w roztwartą bramę pałacu:

* * *

W maju tego samego roku, około godziny jedenastej rano, ogromny był ruch ekwipaży między kościołem Kapucynów a willą Brolowską.

W przedsionku willi, baron Iziński przyjmował gości, reprezentantów nazwisk najznakomitszych w kraju, uczestników śniadania, dawanego dla dopiero co zaślubionej pary, księcia Koryńskiego z panną Lizą Izińską.

Laura, chyba równie jak córka piękna, wesoła, szczęśliwa, robiła honory w salonach pierwszego piętra.

Po śniadaniu goście odprowadzili na kolej dwie pary: księcia z Lizą, którzy się udawali do dóbr swych w gub. wołyńskiej i Edwarda z Laurą, udających się do Nagór.

* * *

W niespełna rok po tej uroczystości, murzyn nadawał we Florencyi telegram tej treści: "Księżna Koryńska, gub. wołyńska. Derewa, Kornie. Masz braciszka. Laura."

MIĘDZYBÓR.

— "Dużo zależy od szczęścia "

Zawieja śniegowa prószyła, hulała, po ukraińskich stepach.

Sanki pocztowe, zaprzężone parą chudych rysaków, z dzwonkami zdradzajacemi ekstrapocztę, pędziły w stronę Międzyborza.

W sankach siedział otulony mężczyzna. Na stacyi pocztowej Nowoja, zatrzymały się sanki, do których świeże zaprzęgano konie.

— Międzybór daleko? — zapytał siedzący w sankach.

— Jeszcze trzy mile — odpowiedział pocztylion — za godzinę będziemy; jeszcze hrabiego w łóżku zastaniemy.

— Poganiaj! — zawołał mężczyzna i lepiej się w futro otulił.

O godzinie ósmej rano stanęły sanki pod kolumnadą Międzyborskiego zamku, o stu oknach frontowej fasady.

Stary lokaj rozbierał mężczyznę, mogącego liczyć lat czterdzieści kilka; był on wysoki, barczysty, z blond brodą w której się znajdowały siwe włosy.

— Pan hrabia w domu? — zapytał.

— W domu, przy śniadaniu.

— Proszę zameldować: Czerski, adwokat z Kijowa.

Służący poszedł naprzód, a za nim dążył Czerski po brudnych marmurowych schodach, opartych na dwóch satyrach monstrualnej wielkości.

Nim Czerski znalazł się w przedpokoju pierwszego piętra, lokaj uchylał podwoje o sławnych rzeźbach do ogromnej sali.

— Pan hrabia prosi.

Czerski przeszedł przez salę kolosalnych rozmiarów, w której na prawo i na lewo kłaniali mu się zgromadzeni ludzie, po większej części żydzi, czekający widocznie na posłuchanie u hrabiego.

Uchyliły się drugie drzwi i Czerski znalazł się naprzeciw podającego mu rękę, hrabiego Augusta Międzyborskiego.

— Czekałem mecenasa.

— Wczoraj rano opuściłem Kijów.

Hrabia zadzwonił i do wchodzącego lokaja rzekł:

— Śniadanie zaraz!

Obracając się zaś do adwokata, mówił:

— Przyjechałeś pan na czas, wszyscy wierzyciele zgromadzeni. Dziś w nocy przybyła, moja główna bieda, ajent banku Mendelsohna.

Wniesiono śniadanie, do którego się zabrał Czerski, a hrabia tymczasem porządkował papiery.

Hrabia August mógł liczyć lat dwadzieścia ośm. Był to brunet średniego wzrostu, z krótko ostrzyżoną, brodą, rzadkim wąsem, blady i chudy.

Na twarzy marmurowej gładkości o rysach niepospolicie szlachetnych i regularnych, malował się spokój, ciężkiemi przejściami i cierpieniami nabyty. W dużych pięknych czarnych oczach odbijała się wytrwała wola, lecz łagodna i spokojna; w ustach po mistrzowsku narysowanych, pewna doza hamowanej zmysłowości, w ruchach i głosie było coś zdradzającego w całem tego słowa znaczeniu, wielkiego pana.

— Nie mamy czasu do stracenia! — zawołał Czerski, odsuwając talerz a przysuwając herbatę: — Opowiedz mi w krótkości hrabio, jak interes stoi.

— Zaraz — odrzekł tenże, a przybliżając do stołu fotel i zapalając papierosa sobie i mecenasowi, zaczął:

— Dwa lata temu odziedziczyłem po ojcu Międzybor w znanych panu interesach. Był wtedy ceniony na milion dwakroć sto tysięcy rubli, a długów było na nim dziewięć kroć. Od tego czasu nic się nie zmieniło, prócz okoliczności że świeżo wyszłe prawo gorzelniane, obniżyło znacznie wartość i dochody Międzybora, który liczy dwadzieścia gorzelni. Wierzyciele trwożni o swoje sumy, subhastowali majątek i Międzyborski klucz zostający lat czterysta w rodzinie, jest wystawiony na licytacyę.

— Na kiedy termin sprzedaży naznaczony? — spytał zimno lecz z wyrazem współczucia Czerski.

— Od dziś za trzy miesiące — odpowiedział hrabia — zależy mi na tem, byś pan omówił wszystko z wierzycielami i moim zarządem, a może bystrzejszy sposób widzenia od mojego, znajdzie wyjście lub zwłokę. Kredytu nie mam, kapitałów nie mam, lasy zniszczone, zresztą na wszystko jestem gotów, byleby się utrzymać przy majątku.

— Pozwoli hrabia, że przejdę do pokoju który mi wyznaczysz, gdzie bądź łaskaw przysłać mi mapy majątku i swego plenipotenta, poczem obiorę drogę działania — odrzekł spokojnie Czerski wstając.

Hrabia zadzwonił; wręczył służącemu gotowe księgi i papiery leżące na stole i odprowadził do drzwi Czerskiego.

Sam usiadł przy biurze zawalonem listami, papierami i gazetami, i zabrał się do pisania.

Czerski kazał sobie podać obiad u siebie, nie wychodził ze swych pokoi od ósmej rano do dziesiątej w nocy.

Hrabia czekał w gorączce.

W zamku był ruch niezwykły sanek pocztowych i innych. Wspaniałe niegdyś sale balowe i recepcyonalne napełnione były wchodzącymi i wychodzącymi żydami, urzędnikami i t,p.

Około północy zaczęły się sale wypróżniać i tylko dźwięczały dzwonki odjeżdżających, różnorodnych sani.

Równocześnie wybiegł na schody plenipotent hrabiego, by obstalować natychmiast konie dla mecenasa, do najbliższej stacyi pocztowej.

Po północy wszedł Czerski do pokoju hrabiego Augusta.

— Poznałem wszystkie interesa — mówił — nie są świetne. Jeżeli Międzybor pójdzie dziś na licytacyę, nietylko że hrabiemu nic nie zostanie, ale niektóre sumy spadną. Pieniądze jakieby można wyciągnąć z majątku, nie mogą wchodzić w rachubę. O sprzedaży części w tak krótkim terminie i w zimie, mowy niema. Mendolsoln, który niedawno temu stracił pół miliona na dobrach Maciejowskich, drogą licytacyi sprzedanych, sparzony, bezwarunkowo nie chce wchodzić w układy. Wyszłe prawo tak obniżyło pewne dochody Międzyborskie, że nie pokrywają procentów. Zasiewy ozime niekompletne i spadłe ceny zbożowe, uniemożliwiają interes, choćby niekorzystny, naprzód zawarty. Jeżeli hrabia w ciągu trzech miesięcy znajdziesz sumę dwakroć stotysięcy rubli, ratunek jest możliwy, i wtedy tylko Międzybór mógłby się utrzymać — a własność jego, przy pańskiej pracy i wytrwałości, nie byłaby tylko uciążliwym tytułem. Oto jest moje zdanie, którego hrabia żądałeś. Dodaję, iż nawet gdybyś się zdecydował na sprzedaż Międzybora, to na wiosnę chyba, nie dziś, bo to czyni ogromną różnicę. Więc uzyskanie tych pieniędzy jest rzeczą konieczną i decydującą o całym pańskim majątku.

To powiedziawszy, wypił duszkiem dwie filiżanek herbaty i wyjechał, słynny pan Czerski.

Hrabia przeszedł do sypialni, gdzie mu służący pomagał w rozbieraniu.

Już miał odchodzić, gdy hrabia zawołał:

— A! dobrze że sobie przypomniałem. W galeryi obrazów wisi na prawo odedrzwi obraz, wiesz, ten co go król darował memu dziadkowi; zapakować go i wysłać pod adresem pana Czerskiego.

— Słucham, panie hrabio — odrzekł sługa i wyszedł.

Nad ranem panowała cisza w zamku.

* BACK_DONE DONE DONE_OK DONE_OK_DEMO DONE_OK_DEMO_FIX fonty Klasyka literatury MobiDeDRM.py mobiperl pobierz_prc remove_DRM test *

Rano hrabia obudził się później niż zwykle; zerwał się, lecz wtem oczy jego padły na listy i gazety leżące na stoliku przy łóżku.

Przejrzał je: jeden list rekomendowany, noszący na kopercie monogram K.J. zwrócił przedewszystkiem jego uwagę. Czytał więc:

"Kochany Auguście! Przybyłem dziś z Paryża do Warszawy, gdzie zaraz przypadkiem dowiedziałem się o wystawieniu na licytacyę Międzybora. Rzecz nie jest wiadomą i nie tak prędko będzie głośną.

Chciałem jechać prosto do ciebie, lecz w obec tego, wolę tutaj czekać.

W Paryżu są Milscy, którzy zjechali tem na całą zimę; Celinę widziałem w teatrze i półgłosem mi się spytała, czy nie przyjedziesz. Wiem z pewnego źródła, że stara Milska która jest bardzo źle, ne demanderait pas mieux, jak wydać córkę przed śmiercią za hrabiego i to Międzyborskiego. Nieznośny sknera Milski, będzie robił des fagom, ale on siedzi na Litwie, a ty możesz rzecz w Paryżu skończyć. Powiem ci więcej, że Milska miała pani Czyło w Paryżu bawiącej, otwarcie o tem powiedzieć, Celina jest śliczna: wszak prawdziwie nią byłeś w Kijowie zajęty. Nierozumiem cię i po przyjacielsku radzę zaraz faire tes paquets i przybyć do Warszawy, gdzie cię czekam i gdzie na wszystko zaradzimy

Warszawa, g. 12 w nocy, d. 3 stycznia.

Konstanty Jański."

August list przeczytawszy, zamyślił się, co jednak krótko trwało, bo na odgłos dzwonka wszedł służący.

— Sam się ubiorę! — zawołał hrabia — ty idź spakuj moje rzeczy.

— Na długo pan hrabia wyjeżdża? — zapytał sługa.

— Na dwa, trzy miesiące — odpowiedział zrywając się z łóżka — donieś o tem plenipotentowi, zamów rozstawne konie do Kijowa, bym się na pociąg nie spóźnił... No! idź!

* BACK_DONE DONE DONE_OK DONE_OK_DEMO DONE_OK_DEMO_FIX fonty Klasyka literatury MobiDeDRM.py mobiperl pobierz_prc remove_DRM test *

Dnia 2-go kwietnia tegoż roku, na jednej z głównych ulic Kijowa, wielki panował ruch przed kamienicą w której mieścił się sąd.

Wejdźmy do tego mieszkania.

W wielkiej sali za stołem nakrytym zielonem suknem, siedział dygnitarz w mundurze na pierwszem miejscu. Na prawo i lewo zaś siedziały jakieś urzędowe figury, całe zajęte papierami przed niemi leżącemi. Znajdował się i Czerski.

W sali spacerowały tłumy mężczyzn do różnych klas należących, szwargotali żydzi licznie także reprezentowani.

Na wszystkich twarzach malowało się gorączkowe usposobienie, a nawet zwykle spokojny Czerski był zarumieniony.

Na fotelu, naprzeciw dygnitarza, w pewnej odległości siedział jakiś pan, mały, otyły, stary, opierając tłuste ręce na gałce od laski. Zdawał się czekać i nie był porwanym ogólną gorączką, malującą się na wszystkich twarzach.

Figura jakaś, na którą nikt uwagi nie zwracał, stała przy mecenasie.

— Międzybór! milion rubli! kto da więcej? — wołał człowiek stojący przy fotelu urzędnika.

Zapanowało milczenie.

— Po raz drugi! — zawołał tenże.

— Milion sto! — wypowiedział spokojnie siedzący na fotelu staruszek.

— Międzybór! milion sto! — wołał znowu przeciągłym głosem woźny.

Zapanował ruch i gwar. Niektórzy wychodzili ze sali, tłumy cisnęły się na obojętnie siedzącego na fotelu pana. Żydzi patrzyli na niego z ciekawością w oczach, im tylko właściwą.

— Międzybór! milion sto! — odezwał się znów donośny i przeciągły głos.

Zapanowało milczenie.

— Po... raz... drugi — wołał ten sam głos. Milczenie niczem nie przerwane tym razem nastąpiło.

Czerski wlepił oczy w siedzącego jegomościa.

— Po raz... drugi... — powtarzał głos.

Milczenie.

— Po... raz... drugi.

Milczenie.

— Międzybór! milion sto! po... raz...

Dygnitarz zadzwonił.

— Trzeci! — huknął woźny.

Straszny gwar zapanował w sali. Otaczano mecenasa, tłoczono się na nieznajomego, który fotelu nie opuszczał.

— Cicho! — zawołał jeden z siedzących przy stole.

Uciszyło się, z czego korzystając, mecenas zapytał:

— Kto kupił?

— Ja panie dobrodzieju — odpowiedział, wstając tłusty jegomość, głosem w którymbyś darmo szukał akordu.

Mecenas mu się przyglądał.

Nieznajomy przybliżył się do stołu.

W sali nie było słychać oddechu, takie zapanowało milczenie wywołane ciekawością.

— Na jakie imię i nazwisko będzie Międzybór zahypotekowany, raczy mi pan powiedzieć — pytał sędzia.

— Hrabina z Milskich Międzyborska — odrzekł nieznajomy swym płaskim głosem.

Czerski odetchnął, jakby mu się ulżyło.

— Nazwisko pańskie? — zapytał.

— Czesław Milski, panie dobrodzieju — odrzekł nieznajomy — ojciec nowonabywczyni — dodał.

* BACK_DONE DONE DONE_OK DONE_OK_DEMO DONE_OK_DEMO_FIX fonty Klasyka literatury MobiDeDRM.py mobiperl pobierz_prc remove_DRM test *

W powyżej opisany sposób Kijów i kraj dowiedział się, że hr. August Międzyborski zaślubił pannę Milską, córkę litewskiego dorobkiewicza.

Konstanty Jański otrzymał litografowane pismo tej treści:

"Czesław i Marya z Kirgiłów Milscy donoszą Panu, iż ślub ich córki Celiny z hr. Augustem na Międzyborzu Międzyborskim, synem hr. Augusta i Eweliny z książąt Kurskich, odbył się dnia 19-go marca b.r. w kościele OO. Kapucynów w Paryżu."

Jański klasnął w ręce.

W Kijowie, w dzień licytacyi wieczorem o niczem więcej nie mówiono.

W restauracyach, cukierniach, na ulicy, w teatrze, mogłeś przysłuchując się, zebrać całą historyę zaślubionych.

— Ile posagu?

— Miliony!

— A Milski?

— Sknera, parweniusz, dorobkiewicz.

— A ona?

— Poczciwa, zahukana przez męża, nieszczęśliwa kobieta.

— Zkądże ten majątek?

— Ojciec starego Milskiego wygrał w karty podobno.

— Milski uciułał.

— Dziadek skarb znalazł i t.p.

— A panna?

— Śliczna i idealnej dobroci istota.

* BACK_DONE DONE DONE_OK DONE_OK_DEMO DONE_OK_DEMO_FIX fonty Klasyka literatury MobiDeDRM.py mobiperl pobierz_prc remove_DRM test *

Dnia 6-go czerwca tegoż roku zaślubiona młoda para była oczekiwaną w Międzyborzu, który się świetnie przedstawiał.

Miasteczko uiluminowane. U bram miasta czekał zgromadzony kahał z przemową u podnóża góry, na której się wznosił zamek, włościanie z całego klucza z chlebem i solą.

A zamek, zamek o zwierciadlanych szybach w setkach okien, ze swemi wieżami na których powiewały herbowe chorągwie, tarasami i kolumnami, cały uiluminowany, robił wrażenie wspaniałe przepychu i pańskości.

Wewnątrz uwijała się służba. Marmurowe schody i posadzki ujrzały oddawna oczekiwaną gąbkę, a wspaniałe sale i salony przypomniały sobie czasy, w których oświetlane były dla różnych monarchów i wielkich tego świata, zatrzymujących się tutaj w przejeździe.

Wieczorem dały się słyszeć wystrzały z moździeży i wkrótce potem, czterokonny otwarty powóz wjeżdżał wśród krzyku i huku, w bramy zamkowe.

W powozie, obok Augusta siedziała młoda kobieta, świeża brunetka o łagodnych, aksamitnych niebieskich oczach, rysach regularnych, choć nie greckich.

Kapelusz trzymała w rękach; krucze jej włosy, spadające prawie w nieporządku na jej twarz, dodawały jakiegoś uroku całej postaci.

Na białej twarzy, oczy otoczone ciemniejszą obwódką i koralowej czerwoności usta, zwracały uwagę.

Wsparta na ramieniu Augusta, Celina idąc po marmurowych schodach, zapatrzyła się na hebanowego murzyna, trzymającego złoty świecznik i poślizgnęła się.

Hrabia się przestraszył.

— Ej! to nic — zawołała śmiejąc się Celina — nie jestem stworzona do tych wielkości.

August posmutniał: poślizgnięcie to uważał za zła wróżbę.

Kolacyę podano w sali tak zwanej Stanisława Augusta, gdzie jego portret, delikatnego pędzla Bacciarellego dominował, i gdzie król w przejeździe do Kaniowa mieszkał.

Mało jedli, jak zwykle zakochani.

Po kolacyi August przez dwadzieścia salonów ubranych z największym, bo staroświeckim zbytkiem, w których nic nowego i bezmyślnego nie świeciło, przeprowadził Celinę do sypialnych pokoi.

Tutaj młoda kobieta z wyrazem smutku rzuciła się w jego objęcia.

— Wiesz — mówiła — teraz widzę iż są pewne charaktery, które ten zbytek przygnębia...

— To chwilowe — twierdził August.

— Zdaje mi się — mówiła cichym i mile brzmiącym głosem Celina — iż w skromniejszern otoczeniu, w mniejszych ramach, łatwiej jest być szczęśliwą.

— To zamknijmy połowę zamku, obierzmy jedno skrzydło na mieszkanie. Ja, jak wiesz, nie stoję...

— Ah! nie rozumiesz mnie, ja tylko z tobą myślą moją się dzieliłam; czuję się mała, jestem z natury cicha i skromna. Zginę w tych ogromnych i złoconych ramach.

— Czyż najbogatsze ramy są w stanie przygasić, przyćmić choćby, głowy Rafaela lub Greuza? — odrzekł z uśmiechem August.

* BACK_DONE DONE DONE_OK DONE_OK_DEMO DONE_OK_DEMO_FIX fonty Klasyka literatury MobiDeDRM.py mobiperl pobierz_prc remove_DRM test *

Przeskoczmy dwa lata i wejdźmy do zamku Międzyborskiego, w rocznicę wspaniałego wjazdu młodej pary.

Cisza!

W salonach słychać tylko dyskretne kroki służby, ścierającej nie zakurzone, bo nie używane meble i dzieła sztuki.

W lewem skrzydle Celina z dzieciakiem na rękach, stoi w oknie i pokazuje chłopczykowi pędzący aleją powóz zaprzężony pocztowemi końmi, z dzwonkiem, który bawi dziecię.

Powóz wjeżdża w zamkową, bramę i znika między murami.

Celina dzwoni po chwilce:

— Kto przyjechał? — pyta wchodzącej służącej.

— Pan Jański — odpowiada — już jest u pana hrabiego.

Przejdźmy do pokoi, w których ostatni raz widzieliśmy Czerskiego z hrabią, a zastaniemy obu przyjaciół, żywą prowadzących rozmowę.

Jański był ogromnym mężczyzną, wysoki, mogący liczyć do czterdziestu lat, niesłychanie żywy w ruchach i wyrazie twarzy, z dużym nosem i blond faworytami, orlim i dużym nosem.

Nie był piękny, lecz nadzwyczaj sympatyczny.

— Więc wiesz, że dziś licytacya Międzybora i tu najspokojniej siedzisz — wołał Jański, wpatrując się w przyjaciela.

— Wiem i najspokojniej tu siedzę — odrzekł hrabia z wyrazem smutnym, głosem podrażnionym, który zdradzał walkę jaka się toczyła w jego duszy.

— Pozwól, ale ja nie rozumiem i nie poznaję ciebie. Przedwczoraj przybyłem do Kijowa: dowiaduję się o ewenemencie, biegnę do Ozerskiego któremu interes jest oddany. Czerski pokazuje mi telegram twój w słowach: "nic nie mogę poradzić." Zgłupiałem. Wszak Milski ma dwa miliony gotówki na bankach kijowskich. Racz mi wytłomaczyć, zlituj się nademną, ! — wołał Jański, na którego twarzy malowała się ciekawość i trwoga zarazem jej zaspokojenia.

— Uspokój się, a w krótkości ci wytłomaczę. Najprzód jednak muszę cię uprzedzić, że żona moja o niczem nie wie.

— Nie wie, że dziś licytacya Międzybora?

— Nie wie — odpowiedział August — a teraz słuchaj.

Jański założył ręce na piersiach. August mówił.

— Miałem wziąć dwakroć pięćdziesiąt tysięcy w dzień ślubu.

— Wziąłeś naturalnie!

— W tem się mylisz. Milski kupił Międzybór na licytacyi i korzystając ze swego kredytu, kupił go wydając z kieszeni sto tysięcy. Od tego czasu dodał jeszcze siedmdziesiąt, podczas gdy dwa lata temu, Czerski bez dwukroć natychmiast włożonych, nie widział wyjścia.

— "Więc niechże teraz doda, niech...

— Tyś szalony! — zawołał August — nie wiesz, że Milski dawszy sto, o niczem więcej słyszeć nie chciał. Nie wiesz, że każde tysiąc rubli wywalczałem ja lub Celina na tym sknerze, kosztem najokropniejszych upokorzeń. Świat nie wie, co się kryje pod milionem posagu udręczeń i rzeczy okropnych, nie wie co przechodzą i cierpią ludzie mieszkający w królewskich pałacach.

Jański słuchał osowiały. August dalej ciągnął.

— I ty nie wiesz, że trzeba było całego mego spokoju, nabytego trudnem życiem, całej miłości jaką żywię dla Celiny, by nieraz sobie lub jemu w łeb nie palnąć, nie zerwać, nie rozwieść się z kobietą, którą więcej niż siebie i Międzybór kocham. Milski jest zakamieniały skąpiec, i rozłączenie się dla niego z każdą stówką, jest rzeczą która mu rozdziera serce, pruje wnętrzności. Wobec pieniędzy, drobnostką są u niego dzieci, szczęście, żona, wszystko! Gdy przed paru miesiącami potrzebowałem kilkunastu tysięcy, udała się Celina do Woli. Wypchnął ją stary, wołając przy ludziach i służbie: "czemuś poszła za gołego hrabiego," bo mnie teraz nazywa "gołym hrabią" i to publlicznie, mnie w oczy nawet, a poprzednio nazywał "hrabia bankrut, " lub "reperowany hrabia jego pieniędzmi" i t.p. Wszystko to przyjmowałem z uśmiechem na ustach, bo przy tych obelgach obecnemi były: Milska, najpoczciwsza kobieta, i Celina która więcej na tem, niż ja może cierpi.

Ty nie wiesz, co ja przez te dwa lata przeżyłem; nie wiesz, bo na pozór wszystko wygląda ładnie. Dla Celinki jadę winszować imienin staremu, który mnie ostatnim razem przywitał słowami: "panie dobrodzieju, uszczęśliwiony, panie dobrodzieju, że widzę u siebie mego gołego hrabiego. "

August się szydersko uśmiechnął.

— Przesadzasz! — zawołał Jański.

— Łagodzę! — odrzekł żywo August — bo są rzeczy, których delikatność nawet przed tobą powtarzać mi nie pozwala.

— I teraz się nie udawałeś? nie...

— Nie, bo Celinie zagroził że ją wydziedziczy, jeśli mu jeszcze raz o interesach "gołego hrabiego" wspomni.

— Więc Międzybór?...

— Międzybór będzie dziś sprzedany, jeśli starego sumienie nie ruszy.

— Rachujesz na to?

— Tonący rachuje na płynącą gałęź i do niej rękę wyciąga.

— Dziwny jesteś! — zawołał Jański.

— Nie dziwny, tylko zmęczony. Zmęczony do nieuwierzenia, ta złocony nędzą w jakiej żyję. Świat mnie ma za milionera, zazdrości mi wszystkiego od urodzenia, a ja, ja szczęście mam w rękach, ale mi go używać niewolno. Zobaczysz Celinkę, na której twarzy te dwa lata zostawiły ślady, a przecież winna być szczęśliwą. Kocha mnie i ja ja ubóstwiam, ale ani ja, ani ona, nie jesteśmy szczęśliwi.

Nastąpiło milczenie, przerwał je August.

— Czy rozumiesz delikatność sytuacyi? Ja cierpię na tem, że Milski nie dotrzymał słowa; ale Milski jest ojcem Celinki, ona na tem jeszcze więcej cierpi. A kochając mnie wyobraża sobie, że to miłość moją ostudzi; za każdy mój kłopot, moja przykrość, którą przed nią napróżno ukrywam, siebie biedna istota obwinia. I ty chciałeś, bym przed nią nie ukrył, że dziś, może już teraz, nie jestem właścicielem Międzybora...

Jański milczał.

— No! przejdźmy do Celinki, zapewne wie żeś przyjechał — przerwał August.

* BACK_DONE DONE DONE_OK DONE_OK_DEMO DONE_OK_DEMO_FIX fonty Klasyka literatury MobiDeDRM.py mobiperl pobierz_prc remove_DRM test *

Na drugi dzień rano, w wielkiej sali jadalnej, czekała Celina z Jańskim na Augusta który się spóźnił na śniadanie.

Stary służący hrabiego wszedł do sali z dziwnym, niezrozumiałym wyrazem na twarzy.

— Co robi pan hrabia? — zapytała Celina, podchodząc ku niemu.

— Pan hrabia... zwaryowat — odpowiedział służący cicho, tonem drżącym, podając Celinie papier.

Celina i Jański nie zrozumieli, przeczuli tylko nieszczęście.

Kobieta porwała papier z rąk służącego. Był to telegram: czytała:

"Międzybór, milion dwakroć, kupił Rosenthal z Berlina. Do ostatniej chwili czekałem.

Czerski. "

Celina z przeraźliwym krzykiem padła zemdlona w objęcia stojącego za nią Jańskiego.

— Gdzie pan? — zawołał Konstanty do stojącego służącego.

— Pan jakby zwaryował — powtórzył ogłupiały starzec.

* BACK_DONE DONE DONE_OK DONE_OK_DEMO DONE_OK_DEMO_FIX fonty Klasyka literatury MobiDeDRM.py mobiperl pobierz_prc remove_DRM test *

Tego samego dnia wieczorem, do poczwórnej karaty wprowadzono opór stawiającego hrabiego Międzyborskiego. Za nim siadł Jański.

Do drugiego ekwipażu weszła zapłakana Celina, trzymając dziecko na ręku.

— Do kolei! — zawołał siadając służący, i ruszyły konie z miejsca, wśród płaczu zgromadzonej pod kolumnadą służby.

* BACK_DONE DONE DONE_OK DONE_OK_DEMO DONE_OK_DEMO_FIX fonty Klasyka literatury MobiDeDRM.py mobiperl pobierz_prc remove_DRM test *

W Woli, głównej siedzibie zarządu różnych Wól i Wólek należących do pana Milskiego, panował monotonny spokój, który jest główną cechą domów zostających pod władzą ludzi, u których grosz zagłuszył wszystkie inne namiętności.

Pani Milska umierała, dogorywała od dni kilku w swoich pokojach na pierwszem piętrze; przy niej siedziała młodsza jej córka. Biednej kobiecie sprzedaż Międzybora i choroba Augusta, zadały cios śmiertelny.

Mało to oddziaływało na Milskiego, którego widzimy zajętym w kancelaryi odcinaniem kuponów od listów zastawnych.

Na turkot który usłyszał w podwórzu, podbiegł do okna.

— A! nieszczęście! — zawołał, i wrócił do swego zatrudnienia.

Wkrótce zapukano do zamkniętych drzwi.

— Kto tam.

— To ja, panie — odpowiedział głos.

Stary zgarnął kupony i papiery do szuflady biórka i pobiegł otworzyć drzwi.

— Kto przyjechał? — zapytał.

— Hrabstwo Międzyborscy.

— Więc goły hrabia wyzdrowiał; po cóż? a prawda! pani chora.

— Dwa telegramy wysłała panna Lina w ostatnich dniach — odrzekł służący i zarazem, jak to łatwo było spostrzedz z jego miny i ruchów, powiernik pana.

— Dwa telegramy! — westchnął stary. — No! jakże tam — ciągnął dalej — umieściłeś ich w dalszych pokojach, a hrabia goły, zawsze wielki pan, mina dobra?

— Ej! rzadsza proszę pana, coś zmizerniał i posmutniał.

— No! ale wyzdrowiał, wystarczy mu siły jeszcze, by pochłonąć parę kroć sto tysięcy, co myślisz?

— Dlaczegoby nie — odrzekł sługa, zabierając się do odejścia.

— No idź, bo będzie ruch. Nie głupim — mruczał już sam do siebie — kiep jestem, jeśli co ze mnie wyduszą.

W trzy dni po tej rozmowie, nie było już w Woli tej, która była duszą tych murów.

Milski nie smutny, lecz podrażniony, nie opuszczał swej kancelaryi, po której toczył się z końca na koniec, mrucząc coś pod nosem i gestykulując od czasu do czasu.

Hrabia siedział w ciemnych i ponurych pokojach pałacu Wolskiego, bawiąc się z swym małym synkiem.

W apartamentach, Celina i Lina młodsza jej siostra, przygnębione, krzątały się, wydawały rozkazy, obejmowały ster zarządu domu po śmierci matki.

List pismem Liny zaadresowany do Pani Czyto, wytłomaczy nam sytuacyę, list dopiero co napisany i leżący na dużym stole salonu.

"Kochana Ciotko! Donoszę Ci w krótkości o przykrych przejściach naszych tych ostatnich dni. Pogrzeb najdroższej naszej matki odbył się wczoraj. Celina z mężem przyjechali na czas, by jej zamknąć oczy. August prawie dobrze — choć już nie ten sam. Mama umierając wymogła na ojcu, iż jej dał słowo, że graniczący majątek Buczyn z Wolą, odda Augustowi, który znów przyrzekł że mnie nie opuści. Biedna mama prawie bezprzytomna, użyła całej swej siły by nam zapewnić znośną przyszłość.

Celina z mężem pozostaną w Woli, dopóki w Buczynie August nie urządzi domu, który dopiero trzeba stawiać, bo go niema — jakoteż inne zabudowania będące w ruinie.

Skoro się przeniosą, ja przy nich będę; taka była była wola mamy, o której wypełnienie zaklinała ojca.

Pojmuje ciotka, jak Augusta przestrasza pobyt dłuższy w Woli i Celina truchleje, aby między nim a ojcem nie zaszło coś, coby mogło wpłynąć na zdrowie Augusta.Śmierć mamy zrobiła na ojcu wrażenie; już drugi dzień się nie pokazuje.

Więc napiszę wkrótce, dziś pod wrażeniem nieszczęścia myśli zebrać nie mogę.

Lina."

Śmierć żony jednak nie zrobiła na Milskim tak silnego wrażenia, bo w trzy miesiące przyszło między nim a Augustem do sprzeczki, która mogła być zgubną dla chorego.

Milski, będąc zresztą zmuszonym wypełnić ostatnią wolę swej żony, która była współwłaścicielką majątku, oddał hrabiemu Buczyn; nic jednak na uporządkowanie, kilkodziesięcioletnią skąpą jego administracya zniszczonego majątku, dać nie chciał.

August, któremu duszno było w "Woli, śpieszył się z wyprowadzeniem, co powiększało koszta wznoszonych i reparowanych budowli w Buczynie. Gotówka jaką uratował z Międzybora, wnet została pochłonięta, zostawały mu kosztowne pamiątki, dzieła sztuki z Międzyborskiego zamku. Z temi rozłączać się nie chciał, co gdy Celina ojcu przedstawiła, ten wybuchnął gniewem sobie właściwym, w którym a propos pamiątek, z błotem mieszał najdroższe i tradycyjne uczucia hrabiego.

Była chwila, w której myślano że choroba Augusta powróci. Szczęściem jednak, skończyło się na telegramie do antykwaryusza wiedeńskiego, słynnego Placha: "Przyjeżdżaj pan, galerya niegdyś Międzyborska do sprzedania." Telegram ten hrabiego nie mało kosztował, ale nie wywołał na usta jego słowa narzekania, lub wyrzutów, za co mu się Celina całą swoją nadziemska słodyczą, właściwą tej anielskiej istocie, wywdzięczała.

Hrabia rok przeżył w Woli.

W maju roku 1870, czuł się zmęczonym. Siły jego moralne cierpliwości i pokory, zostały wyczerpane, a tu o przeniesieniu się do Buczyna, jak za parę miesięcy, mowy być nie mogło.

Widziała to Celina i pod pretekstem własnego zdrowia, zostawiając zatrudnienia Buczyńskie Jańskiemu, ułożyła projekt wyjechania z mężem i Lina do wód zagranicznych, zkąd już prosto do domu, do siebie, do Buczyna mieli powrócić.

* BACK_DONE DONE DONE_OK DONE_OK_DEMO DONE_OK_DEMO_FIX fonty Klasyka literatury MobiDeDRM.py mobiperl pobierz_prc remove_DRM test *

W pierwszych dniach września tego samego roku, August znajdował się w pociągu pędzącym ze Lwowa przez Wołoczyska, do gubernii Wołyńskiej i dalej.

Jechał do Buczyna na Litwę, a obrócił drogę na Lwów, gdzie go powoływały interesa. Jański mu doniósł, że w Buczynie wszystko gotowe, czeka pana. August się cieszył, co malowało się na jego twarzy wypogodzonej i zdrowszej.

Jechał sam, bo Celina z Liną obróciły drogę na Warszawę i miały w parę dni po przyjeździe Augusta, zjechać do Buczyna. Hrabiemu ta kombinacyą bardzo odpowiadała, bo będąc o parę dni wcześniej w domu, rachował że znajdzie się jeszcze coś w Buczynie do zrobienia i przygotowania, przed przyjazdem żony.

Odmłodniał, bo jakby rozpoczynał tycie na nowo. Nie miał wprawdzie Międzybora, ale czas wszystko pokrywa jakby mgłą zapomnienia; już miał swój kąt w innej części kraju, gdzie go nie będą ścigać przykre wspomnienia. A co najważniejsze może, czuł się niezależnym od Milskiego, od którego już prawdopodobnie nic potrzebować nie będzie.

Po kilku dniach podróży dojeżdża. Jeszcze tylko jedna stacyą pocztowa go rozłącza.

Coraz jest niecierpliwszy, bo i ciekawy jak też Buczyn, jego jakby dzieło, wygląda.

Zieżdża powóz z pagórka, zkąd i Buczyn, pałacyk i zabudowania widać zwykle było.

Nie widać nic.

— Czyżby Jański miał co zmienić, czy zakryć, ale Jakimże sposobem?

Rozgląda się po okolicy. Nie zbłądził, bo na prawo widać Wolę ze wszystkiemi Wólkami.

— Popędzaj! — woła do pocztyliona.

Stary sługa, jego nierozłączny towarzysz, ogląda się na pana.

— Nie widać Buczyna, panie hrabio.

August stanął w powozie, rozgląda się, wychyla, nie widzi nic, tylko znane mu Buczyńskie drzewa.

— Stój! — woła do pocztyliona. Stanęli przed karczmą.

Wybiega żyd arendarz.

— To Buczyn? — pyta hrabia wskazując ręką.

— Buczyn, jasny panie — odpowiada żyd zdejmując czapkę.

— Ależ ztąd przecież widać... Żyd przerwał.

— Jasny pan nie wie, że Buczyn cały, wieś, budynki, pałac, pogorzały zeszłej nocy; nie zostało...Żyd nie skończył, przeraził go straszny wyraz, jaki przybrała twarz hrabiego.

Stary sługa przypomniał sobie chwilę pamiętną, gdy lat temu dwa, w Międzyborzu jeszcze, wręczył panu telegram. Zeskoczył z kozia i uchwycił Augusta za ręce.

— Ej! to nic Walenty, dzieciństwo — mówił hrabia głosem strasznym swoją spokojnością — każ nawracać.

— Gdzie? — zapytał zastraszony sługa.

— Gdzie? — odrzekł z wyrazem obłąkanym hrabia — gdzie... nazad chyba... na Lwów... co myślisz?

* BACK_DONE DONE DONE_OK DONE_OK_DEMO DONE_OK_DEMO_FIX fonty Klasyka literatury MobiDeDRM.py mobiperl pobierz_prc remove_DRM test *

W trzy dni potem o tym samym czasie, pośpieszny pociąg zatrzymał się w małej stacyi kolejowej, o dwie mile odległej od Buczyna.

Pociąg szedł z Warszawy, a dążył do Wilna.

Dwie kobiety z trzyletnim chłopczykiem wyskoczyły z wagonu; służący ugalonowany niósł za niemi ręczne podróżne torby.

Wyszły na podwórze.

— Niema powozu z Buczyna? — zapytała Celina służącego kolejowego, stojącego opodal.

— Niema i nie było — odrzekł tenże.

— To dziwne! — zawołała hrabina, odwracając się do siostry.

— Czyżby August nie był jeszcze w domu?

— Od trzech dni powinien być.

Jakiś mężczyzna wchodził do gmachu kolejowego; po stroju znać było że to urzędnik kolejowy. Ukłonił się damom. Celina przypomniała go sobie.

— Ah! przepraszam pana. ale przyjechałyśmy w tej chwili, jadę do Buczyna...

— Do Buczyna? — przerwał urzędnik.

— Do Buczyna, gdzie mąż mój już jest.

— Więc pani hrabina nie wie?...

— Co panie? — zawołała Celina, porywając rękę urzędnika — mów pan, co?

Urzędnik się zawahał.

— Mów pan, przeczuwam nieszczęście, ale chcę go znać.

— Buczyn zgorzał do szczętu w tych dniach. Celina zbladła jak alabaster.

— Dobrze panie, ale mój mąż?

— Pan hrabia — bełkotał urzędnik.

— Pan wiesz, gdzie jest! czy wiesz? — wołała Celina.

— Nieszczęśliwy zbieg okoliczności: pan hrabia onegdaj jechał pocztą, o ile z opowiadania kursującego po okolicy wiem, nic nie wiedział o nieszczęściu i dopiero od żyda w karczmie o milę od Buczyna został poinformowany. Kazał natychmiast nawrócić. Pan Jański na drugi dzień się dowiedział, a czekał tutaj po spaleniu Buczyna, myśląc że hrabia na Warszawę powróci. Wczoraj zawiadomiony, wziął pocztę i pojechał za hrabią. Więcej nic nie wiem.

— Dziękuję panu — wybełkotała Celina.

Stała nieruchoma, opierając się na ramieniu Liny.

— Pani hrabina może wypocznie, może do Woli, zapewne... wystaram się o konie...

Celina milczała.

— Szklankę wody, jeżeli pan tak dobry — przemówiła po chwili.

Podano wodę.

— Straty materyalne... — chciał coś mówić urzędnik.

— Ah! panie, są żadne — przerwała hrabina.

Urzędnik milczał.

— Jeżeli pan tak dobry — jakby opamiętawszy się, zaczęła Celina — to proszę mi ułatwić dostanie koni pocztowych i to jaknajprędzej.

— A dokąd?

— Dokąd? od stacyi do stacyi, za panem Jańskim.

Urzędnik pobiegł.

— Lino! — mówiła hrabina — czy August to przeżyje?

W kilka chwil po tem już siedziały w powozie, który w szalonym pędzie dążył w stronę Wołoczysk. Na stacyach przeprzęgano tylko konie, podczas czego hrabina dowiadywała się, kiedy jej mąż, a kiedy Jański przejechali.

Dopytywała się ze śmieszną drobiazgowością, która obudzała zdziwienie.

Na jednej z przedostatnich stacyi, po kilkodziennej bezustannej podróży, Celina dowiedziała się od pocztyliona, że tenże dwa dni temu wiózł Augusta ze służącym; że August był chory, rozdrażniony, dziwny.

Bezprzytomna prawie stanęła w Wołoczyskach.

Tu spotkała Jańskiego.

— Gdzie August?

— Przedwczoraj rano pojechał do Lwowa. Ja tu jestem od wczoraj; nie chcą mnie puścić, bo nie mam paszportu, telegrafowałem.

— Czy wiesz pan, że chory? — zawołała Celina.

— Wiem — odrzekł Jański.

Na drugi dzień rano stanęły we Lwowie; zajechały do hotelu Georga, gdzie zwykle stawali, będąc w tem mieście.

— Stał tu hrabia Międzyborski? — zapytała portyera.

— Stał — odrzekł tenże — przedwczoraj wieczorem wyjechał do Wiednia.

— Wyjechał do Wiednia, do Wiednia? — powtórzyła Celina, pytając.

— Do Wiednia z dwoma doktorami i służącym — odrzekł, jakby nic, zdziwiony. portyer.

— Z doktorami! — zawołała Celina i padła zemdlona na schodach hotelowych.

W godzinę potem, kobieta odchodząca od zmysłów, płaciła dwa tysiące reńskich na dworcu kolei żelaznej za nadzwyczajny pociąg do Wiednia, gdyż pośpieszny którym przyjechała, odszedł, a drugi za ośm godzin dopiero miał odejść.

Lina jej towarzyszyła z jednym służącym; synka zostawiła Jańskiemu.

Pociąg złożony z jednego wagonu i lokomotywy zatrzymał się dopiero w Krakowie, po kilku godzinach szalonego ruchu, dla braku wody.

Celina wychyliła się z wagonu i skinęła na służącego kolejowego, by podszedł.

Zaczęła się go wypytywać o Augusta.

Kolejowy nie sobie nie przypominał.

Celina opisywała z drobiazgową dokładnością Augusta.

— Jechał taki — odrzekł kolejowy — ale to nie ten, o kogo pani pyta.

— Dlaczego?

— To był waryat, z którym nie mało mieliśmy kłopotu.

Celina wydała głos przeraźliwy, bólu i rozpaczy. Lokomotywa gwizdnęła i ruszyła.

O ósmej w wieczór zatrzymała się w Wiedniu.

Celina jak trup blada, bezsilna, zmęczona, machinalnie weszła do pierwszego fiakra.

— Gdzie? — zapytał woźnica.

Hrabina podała adres słynnego domu dla obłąkanych.

Zajechali. Dzwoni nerwowo hrabina, wychodzi portyer i oznajmia, że po ósmej godzinie bezwarunkowo nikogo wpuścić nie może.

— Ale, czy jest tu August? — pytała Celina.

— Jest!

Wsiada nazad do powozu i każe się wieźć do ambasady rossyjskiej, gdzie jej nazwisko mogło wyrobić protekcyę.

Uprzejmy ambasador przyjmuje od przytomności odchodzącą Celinę, dodaje jej do pomocy członka ambasady, z którym znów udaje się do domu obłąkanych.

Dziewiąta biła na zegarach miasta, gdy już nie portyer, lecz żona jego otworzyła żelazną bramę.

— Hrabia Międzyborski! — zawołała Celina.

— Tu niema hrabiów, tu są obłąkani i śpią o tej godzinie — odpowiedziała zła niemka.

— Racz pani poskramiać się w swych humorach — odrzekł towarzyszący biednym kobietom mężczyzna, odpychając odźwierną.

Echo dzwonka rozległo się po piętrach smutnego gmachu.

Wybiegł portyer, ukłonił się wchodzącym i uwiadomił, uderzając w różne guziki dzwonka telegraficznego, o nadzwyczajnej wizycie, przełożonych i doktorów zakładu.

Poczem poprosił by goście zaczekali chwilkę, otwierając drzwi sali nad którą stał napis: "Wartsalon."

Równocześnie prawie wbiegł do sali młody człowiek.

— Czego sobie panie życzą?

— Widzieć hr. Międzyborskiego — odrzekła Celina.

— Nie umiem pani odpowiedzieć, ale zaraz doniosę do bióra zawiadowczego, zkąd dowiem się numeru pokoju w którym hrabia został umieszczony.

Podbiegł w kąt sali, uderzył w dwa guziki; ciche echo dzwonka gdzieś na piętrach mu odpowiedziało, poczem wybiegł.

We drzwiach minął się z drugim.

— A co? — zapytał.

— Hrabia Międzyborski, wczoraj rano przybyły ze Lwowa, pod którym numerem? Czy można go widzieć? Uprzedzić przełożonego zakładu!

— Biegnę!Ów drugi zabierał się znów do wyjścia, gdy go zatrzymał członek ambasady.

— Panie, te formalności możnaby może skrócić, proszę tylko uprzedzić przełożonego, pana Evani, że hrabia Tiven z damami, które dziś muszą widzieć hrabiego, czeka na niego.

— Pan dyrektor już uwiadomiony, zaraz tu pewnie będzie — odrzekł i wybiegł.

Wkrótce wszedł poważnie znakomity doktór, pan Evani.

Hrabia Tiven przedstawił go damom i prosiło pośpiech.

Pan Evani znów uderzył w guzik. Natychmiast pojawił się mężczyzna z księgą w ręku.

— Hrabia Międzyborski! — zapytał dyrektor. Nieznajomy członek zakładu otworzył księgę i czytał.

— Drugie piętro, Nr. 26, szósta rano, ze Lwowa, hr. Międzyborski, dnia 8-go września.

— Przyjęty przez? — zapytał dyrektor.

— Przez doktora Riedla.

— Poprosić pana Riedla.

— Ah! to męczarnie! — zawołała Celina, rzucając się na fotel.

Z jakie dziesięć minut panowało niczem nie przerwane milczenie w sali. Wszedł doktor.

— Pan dyrektor żąda? — zapytał, nie zwracając uwagi na resztę osób znajdujących się w sali.

— Hrabia Międzyborski, numer 26-ty, drugie piętro, któregoś pan wczoraj przyjął? — pytał dyrektor.

— Chorego przyjęto wczoraj o szóstej rano, pomięszanie zmysłów wraz z furyą — mówił spokojnie, jak lekcyę, Riedel. — Dziś rano gorzej, oznaki rozmiękczenia mózgu. Zwołałem consilium, najgwałtowniejsze rozmiękczenie... przed pół godziną umarł.

— Umarł? — zapytał dyrektor, marszcząc brwi.

— Przed chwilą.

Spojrzeli na hrabinę, która nie wydawszy najmniejszego głosu, siedziała w fotelu z oczyma w słup wlepionemi.

Lina łkając, rzuciła się na hrabiego Tiven.

— Pomocy panie! bo sama sobie nie poradzę — wołała odchodząc od zmysłów.

* BACK_DONE DONE DONE_OK DONE_OK_DEMO DONE_OK_DEMO_FIX fonty Klasyka literatury MobiDeDRM.py mobiperl pobierz_prc remove_DRM test *

W końcu września tegoż roku, wśród licznego zgromadzenia ludzi z całego kraju, wpuszczono trumnę do grobu familijnego w Międzyborze.

Kobieta zawoalowana, w żałobie, trzymając za rękę małego chłopczyka, stała nieruchoma nad grobowcem.

* BACK_DONE DONE DONE_OK DONE_OK_DEMO DONE_OK_DEMO_FIX fonty Klasyka literatury MobiDeDRM.py mobiperl pobierz_prc remove_DRM test *

W roku 1880 umarł Milski, zostawiając miliony w ziemi i kapitałach swoim dwom córkom: Celinie i hrabinie Linie Tiven.

Stary Czerski w Kijowie równocześnie prawie z wiadomością o śmierci Milskiego, która przestraszyła banki kijowskie, dostał telegram:

"Kosztem jakiegokolwiek odstępnego, staraj się pan nabyć dla syna mego, Augusta, Międzybór.

Celina hrabina Międzyborska."

Koniec wersji demonstracyjnej.

TONI

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

CZARNE PERŁY.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

MIMI!

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

HRABIA LEON SICIŃSKI.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej

BRYLANTY.

Niedostępny w wersji demonstracyjnej